Aşırı Terleme (Hiperhidroz) Nasıl Tedavi Edilir?
Hiperhidroz aşırı terleme fizyolojik ihtiyacı aşan ter üretimi olup primer fokal idiyopatik neden bilinmeyen yüzde doksan vaka koltuk altı-avuç içi-ayak tabanı-yüz simetrik bölgesel, sekonder jeneralize altta yatan hastalık enfeksiyon-endokrin-nörolojik-malignite tüm vücut-asimetrik ve etki sosyal izolasyon el sıkışma-dokunma isteksizliği, mesleki kısıtlama evrak-ekipman kullanımı zorluğu, psikolojik anksiyete-depresyon-utanma, deri komplikasyonları maserasyon-mantar enfeksiyonu-bromhidroz koku karakterize eder. Fizyoloji ekrin ter bezleri tüm vücutta özellikle avuç-ayak-koltuk altı iki ila dört milyon bez ısı regülasyonu, apokrin bezler koltuk altı-genital kıllı bölge puberte sonrası kokulu sekresyon, termoregülatör terlemeler ısı artışı-egzersiz-ateş hipotalamik merkez, emosyonel terleme stres-anksiyete limbik sistem palmar-plantar-aksiller ve gustatory terleme yemek-baharat gustatory sweating Frey sendromu mevcuttur. Primer hiperhidroz başlangıç yaşı adolesan-genç erişkin on üç ila yirty beş yaş, süre altı ay üzeri kronik, simetrik bilateral aynı bölgelerde, fokal bölgesel koltuk altı-avuç-ayak tabanı-yüz, gece terlemesi yok uyku sırasında terleme yok ayırıcı tanı sekonder, genetik aile öyküsü yüzde otuz ila elli otosomal dominant, patofizyoloji aşırı sempatik aktivite kolinerjik asetilkolin artmış ve epidemiyoloji yüzde iki virgül sekiz populasyon iki ila beş milyon ABD kadın-erkek eşit mevcuttur.
Sekonder Hiperhidroz Nedenleri
Endokrin hastalıklar hipertiroidi tiroksin fazlalığı metabolik hız artışı tüm vücut terleme, tremor-kilo kaybı-taşikardi-gece terlemesi, diyabet hipoglisemi autonomik nozropati, menopoz östrojen azalması vazomotor semptomlar sıcak basması-gece terlemesi, feokromositoma katekolamin fazlalığı episodik terleme-hipertansiyon-baş ağrısı-palpitasyon, akromegali büyüme hormonu fazlalığı kalın cilt-artmış ter bezi, karsinoid sendrom serotonin-histamin flush-ishal-bronkospazm ve obesite artmış vücut yağı ısı tutulumu termoregülatör terleme mevcuttur. Enfeksiyon ve malignite tüberküloz klasik gece terlemesi ateş-kilo kaybı-öksürük, HIV-AIDS gece terlemesi-ateş-lenfadenopati, malaria periodika ateş-titreme-terleme, bruselloz dalgalı ateş, endokardit persistan ateş subakut, lenfoma Hodgkin-non-Hodgkin B semptomları ateş-gece terlemesi-kilo kaybı, lösemi akut-kronik sitopeni-yorgunluk, solid tümörler böbrek-karaciğer-pankreas paraneoplastik sendrom ve apse abdominal-pelvik-toraks lokal-sistemik enfeksiyon mevcuttur. Nörolojik hastalıklar otonomik disrefleksi spinal kord hasarı T6 üzeri aşırı sempatik yanıt, Parkinson hastalığı non-motor semptom dopaminerjik disfonksiyon, serebrovasküler olay stroke hipotalamik tutulum, postravmatik siringomiyeli spinal kord kisti, Frey sendromu gustatory sweating parotis cerrahisi sonrası aberrant reinnervation ve periferal nöropati diyabetik-alkolik-amiloid autonomik nöropati mevcuttur. İlaçlar antidepresan SSRI sertralin-paroksetin-trisiklik amitriptilin yüzde on ila yirmi, opioidler morfin-fentanil-tramadol yoksunluk-kullanım, antikolinesterazlar donepezil-rivastigmin-piridostigmin parasempatik artış, propranolol beta bloker paradoksal terleme, kortikosteroid prednizon yüksek doz-uzun süreli, tamoksifen östrojen blokeri sıcak basması-terleme, insulin hipoglisemi-kompanzasyonel terleme, levodopa dopamin prekürsörü Parkinson tedavisi, antibiyotikler silka siklin-fluorokinolon, antihipertansifler hidralazin ve alkol-kafein geri çekme yoksunluk sendromu mevcuttur.
Diğer nedenler anksiyete bozuklukları panik atak-jeneralize anksiyete adrenerjik aktivasyon, obstrüktif uyku apnesi OSAS gece terlemesi oksijen desaturasyonu, reflü gastroözofageal GERD gece terlemesi aspirasyon riski, romatoid artrit-SLE otoimmün sistemik inflamasyon gece terlemesi, gout akut atak kristal sinovit, kronik ağrı sendromu persistan ağrı stress yanıtı, idiyopatik hiperhidroz nedeni bilinmeyen kronik tüm vücut ve hamilelik hormonal değişiklik östrojen-progesteron artışı termoregülasyon değişikliği mevcuttur. Ayırıcı tanı öykü başlangıç yaşı primer genç sekonder orta yaş-yaşlı, simetri primer bilateral simetrik sekonder asimetrik, lokalizasyon primer fokal belirli bölgeler sekonder jeneralize tüm vücut, gece terlemesi primer yok sekonder var, süre primer kronik altı ay üzeri sekonder akut-subakut, aile öyküsü primer pozitif sıklıkla sekonder negatif, tetikleyiciler primer emosyonel-ısı sekonder sistemik hastalık semptomları, fizik muayene fokal-jeneralize dağılım, cilt değişiklikleri maserasyon-enfeksiyon-pigmentasyon, sistemik bulgular ateş-kilo kaybı-lenfadenopati-tiromegali-tremor ve laboratuvar primer normal sekonder anormallikler TSH-glukoz-tam kan-ESR-CRP mevcuttur.
Topikal ve Sistemik Tedaviler
Topikal antiperspiranlar alüminyum klorür yüzde on ila yirty beş Drysol-Xerac AC ilk hat tedavi, mekanizma ter kanalı tıkama alüminyum tuz-protein kompleksi, kullanım gece kuru cilt uygulama sabah yıkama, yan etkiler lokal irritasyon-kaşıntı-yanma yüzde on ila yirmi hidrokortiston krem azaltma, giysi lekelenmesi sarımsı lekeler beyaz giysiler, etkinlik hafif-orta hiperhidroz yüzde yirty ila kırk iyileşme, uygulamam bölgeleri koltuk altı-avuç-ayak tabanı yüz dikkatli göz-ağız kaçınma, alüminyum zirkonil klorür yüzde on beş ila yirmi ticari deodorant daha az irritan düşük konsantrasyon ve glikopirolat krem yüzde bir Qbrexza FDA onaylı aksiller hiperhidroz antikolinerjik topikal yan etki minimal sistemik emilim az mevcuttur. İyontoforez elektrikli cihaz su içine daldırma el-ayak galvanik akım yirmi ila otuz dakika, mekanizma ter kanalı elektrokimyasal blokaj, protokol başlangıç altı ila on seans iki hafta, idame bir ila iki kez hafta, etkinlik yüzde seksen ila doksan el-ayak hiperhidrozu üç ila altı hafta sonra başlangıç, yan etkiler kuru cilt-kızarıklık-vezikül nadiren, kontraendikasyon kalp pili-gebelik-metal implantlar, cihazlar evde kullanım Drionic-Fischer-Hidrex veya klinik bazlı dermatoloji ofisi ve kombinasyon ilaç ekleme glikopirolat-botox başarısız vakalar mevcuttur.
Sistemik antikolinerjikler glikopirolat Robinul bir ila iki miligram iki ila üç kez günlük, mekanizma muskarinik reseptör blokajı asetilkolin antagonizması ter bezlerinde, etkinlik jeneralize hiperhidroz yüzde otuz ila elli azalma, yan etkiler ağız kuruluğu yüzde seksen en sık bol su-sakız-salya substitüsü, bulanık görme siklopelji, konstipasyon lif-yumuşatıcı, üriner retansiyon erkeklerde özellikle, kognitif bozukluk yaşlılarda konfüzyon-hafıza, oksibütinin Ditropan iki virgül beş ila beş miligram iki kez günlük mesane antikolinerjik off-label hiperhidroz, benztropin Cogentin bir ila iki miligram günlük Parkinson ilacı off-label, methenamine hipürat on beş ila otuz miligram günlük propantelin bromür yurtdışında ve doz ayarı başlangıç düşük kademeli artırma yan etki toleransı mevcuttur. Beta blokerler propranolol on ila kırk miligram günlük emosyonel hiperhidroz anksiyete-performans terlemesi, mekanizma periferik vazokonstrüksiyon-santral anksiyolİtik, etkinlik stres-induced terleme azaltma fokal bölgelerde etkisiz, yan etkiler bradikardi-hipotansiyon-yorgunluk, kontraendikasyon astım-KOAH-kalp bloğu-diyabet maskeleme hipoglisemi semptomları, atenolol yirty beş ila elli miligram günlük kardiyoselektif daha az bronkospazm ve klonidin yüzde nokta bir ila nokta iki miligram günlük merkezi alfa agonist menopoz sıcak basması hiperhidroz azaltma yan etki sedasyon-ağız kuruluğu mevcuttur.
Botulinum toksin tip A enjeksiyonu Botox-Dysport-Xeomin nörotoksin asetilkolin salınımı blokajı, prosedür topikal anestezi EMLA krem-buz otuz dakika, Minor test nişasta-iyot siyah renk terleme bölgeleri haritalama, enjeksiyon intraderm elli ila yüz ünit Botox aksiller bölge iki santimetre grid, avuç yüz ila iki yüz ünit daha fazla ağrı, ayak tabanı yüz ila iki yüz ünit, yüz yirty ila altmış ünit dikkatli göz kapağı-alın ptosis riski, etkinlik yüzde seksen ila doksan beş azalma bir hafta başlangıç, süre dört ila on iki ay ortalama altı ay tekrar enjeksiyon, yan etkiler geçici kas zayıflığı avuç tutma güçlüğü yüzde beş, enjeksiyon bölgesi ağrısı-morluk, kompanzatuar terleme diğer vücutta artış yüzde beş, maliyet yüksek beşyüz ila bin dolar seans sigorta kapsama değişken ve onay FDA koltuk altı hiperhidroz onaylı avuç-ayak off-label mevcuttur. Diğer tedaviler kalsiyum kanal blokeri diltiazem altmış ila yüz yirmi miligram günlük gustatory sweating, alpha bloker terazosin bir ila beş miligram gece periferik blokaj, indometazin NSAİD yirty beş ila elli miligram iki kez günlük prostaglandin inhibisyonu, klonidin patch Catapres-TTS haftalık yama menopoz terlemesi ve alternatif tıp bitkisel sage adaçayı-valerian-kudzu kanıt sınırlı mevcuttur.
İnvaziv Tedaviler ve Cerrahi
Mikrodalga termoablasyon miraDry FDA onaylı aksiller hiperhidroz elektromanyetik enerji ter bezi ablasyonu, prosedür lokal anestezi tümescent lidokain, mikrodalga aplikatör beş gigahertz frekans altmış dakika ısı yapı, hedef ekrin-apokrin ter bezleri dermis-subkutan bağlantı altı milimetre derinlik kalıcı tahrip etme, etkinlik yüzde altmış ila seksen azalma kalıcı bir ila iki seans, yan etkiler şişlik-morluk-ağrı-uyuşukluk geçici birkaç hafta, duyusal değişiklik koltuk altı uyuşukluk yüzde on nadir kalıcı, kompanzatuar terleme yok lokal ablasyon, koku azalması apokrin bez hasarı fayda, maliyet iki bin ila üç bin dolar seans sigorta kapsama sınırlı ve kontraendikasyon kalp pili-oksijen tedavisi-lokal enfeksiyon-lenfadenektomi öyküsü mevcuttur. Lazer ablasyon Nd:YAG lazer bin altmışdört nanometre dalga boyu, prosedür lokal anestezi küçük insizyon iki ila üç milimetre, lazer fiber subkutan ter bezi tabakası sekiz watt güç sveat bezlerine hasar, etkinlik yüzde yetmiş ila seksen azalma kalıcı aksiller, yan etkiler şişlik-morluk-enfeksiyon-pigmentasyon değişikliği, deri nekrozu nadiren aşırı enerji, duyusal değişiklik geçici uyuşukluk ve küretaj mekanik kazıma subkutan ter bezi küretaj cerrahi aletle kaldırma eski teknik invaziv daha fazla komplikasyon günümüzde az kullanılır mevcuttur.
Endoskopik torasik sempatektomi ETS cerrahi sempatik ganglion kesimi-klipleme T2-T4 ganglionlar, endikasyon ciddi primer palmar hiperhidroz medikal tedavi başarısız, prosedür genel anestezi video-assisted thoracoscopic surgery VATS iki ila üç küçük insizyon, pnömotoraks akciğer kollaps, ganglion lokalizasyonu T2 palmar, T3-T4 aksiller, T2-T3 facial flushing, kesim-klipleme elektrokoter kesme veya titanyum klip reverzibl, bilateral seans aynı veya ayrı seanslar, etkinlik yüzde doksan beş ila doksan sekiz palmar terleme anında duruş ameliyat sırasında, yan etkiler kompanzatuar terleme yüzde otuz ila seksen beş en sık gövde-sırt-bacaklar sıcak-egzersiz sırasında ciddi yüzde beş ila on yaşam kalitesi azalması, gustatory sweating yüzde on ila otuz yemek sırasında yüz terlemesi, Horner sendromu ptosis-miyozis-anhidroz yüzde bir klipleme sırasında stellate ganglion hasarı, pnömotoraks kalıcı göğüs tüpü gereksinimi yüzde bir, reversibl klip tekniği klip çıkarma kompanzatuar terleme ciddi ise başarı değişken ve memnuniyet yüzde altmış ila seksen hasta palmar hiperhidroz düzelir ama kompanzatuar terleme rahatsız edici mevcuttur. Lokal cerrahi eksizyon koltuk altı cilt-ter bezi çıkarma radikal girişim, prosedür genel-lokal anestezi eliptik insizyon deri-subkutan doku çıkarma, kompleks onarım skar-sınırlı hareket, etkinlik kalıcı azalma ama estetik sorun, yan etkiler yara iyileşmesi gecikme-enfeksiyon-hematom, sınırlı kol hareketi kontraktür, skar genişleme hipertrofik skar keloid ve endikasyon bromhidroz koku ağır apokrin bez aktivitesi medikal tedavi yanıtsız nadir mevcuttur.
Yaşam tarzı ve destekleyici tedbirler giysi seçimi gevşek-nefes alan kumaş pamuk-linen-nem wicking sentetik, sık değişim yedek giysi taşıma çalışma-sosyal ortam, koyu renkler ter lekeleri gizleme siyah-lacivert, katmanlama kolayca çıkarılabilir, ped kullanımı koltuk altı ped elbise koruma, ayakkabı seçimi deri-tuval nefes alan kapalı sentetik ayakkabı kaçınma, açık parmak sandalet terlik mümkünse, antibakteriyel tabanlık koku önleme, sık değişim birden fazla çift rotasyon, çorap seçimi pamuk-yün emici sentetik kaçınma, sık değişim gün içinde iki ila üç kez ve ayak hijyeni günlük yıkama antibakteriyel sabun puder kullanımı mevcuttur. Diyet modifikasyonu tetikleyiciler baharatlı yiyecekler capsaicin gustatory sweating, sıcak içecekler kahve-çay termoregülatör, kafein aşırı simpatetik aktivasyon, alkol vazodilateasyon-flush, düşük kan şekeri hipoglisemi kompanzatuar terleme, MSG monosodyum glutamat Çin lokantası sendromu, hidrasyon bol su ılıman suhu vücut ısı regülasyonu, soğuk içecek buz su vücut ısı düşürme ve yararlı gıdalar kalsiyum zengin süt ürünleri sinir iletimi düzenleme, B vitaminleri metabolik fonksiyon, yeşil çay antioksidan-termoregülasyon, meyve-sebze hidreasyon-vitamin mevcuttur.
Stres yönetimi anksiyete-terleme kısır döngüsü terleme kaygı artış daha fazla terleme, gevşeme teknikleri derin nefes diyafragmatik nefes parasempatik aktivasyon, ilerleyici kas gevşemesi kas grupları germe-rahatlatma, meditasyon mindfulness farkındalık stres azaltma, bilişsel davranışçı terapi CBT olumsuz düşünce değiştirme başa çıkma stratejileri, biofeedback fizyolojik yanıt farkındalığı kalp hızı-cilt iletkenliği kontrol, yoga fiziksel-mental gevşeme, egzersiz düzenli aerobik endorfin-stres hormonu azaltma paradoksal egzersiz terleme ama kronik faydalı ve sosyal destek grup terapi hiperhidroz desteği deneyim paylaşımı izolasyon azalma mevcuttur. Cilt bakımı maserasyon önleme nemli cilt mantar-bakteri risk, puder kullanımı talk-mısır nişastası nem emici, antifungal krem mikonazol önleyici interdigital ayak, antibakteriyel yıkama klorheksidin-benzoil peroksit günlük, nemlendirici paradoksal kuru bölgeler eldiven-ayak koruma, pH dengeleyici asidik temizleyici pH beş buçuk doğal bariyer, güneş koruma hiperhidroz tedavisi cilt hassasiyeti SPF otuz üzeri ve bromhidroz koku yönetimi antibakteriyel sabun-deodorant-botox apokrin bez azaltma mevcuttur.
Özel durumlar gustatory sweating Frey sendromu parotis cerrahisi-diyabet-herpes zoster aberrant reinnervasyonu aurikulotemporal sinir, tedavi topikal antikolinerjik glikopirolat krem yüzde nokta beş ila iki, botox enjeksiyonu yüz bölgesi on beş ila otuz ünit, kompanzatuar terleme ETS sonrası gövde-sırt-bacaklar sıcak-egzersiz tetikleyici, tedavi sınırlı antikolinerjik glikopirolat-oksobütinin, klip reversal bazı vakalarda fayda, yaşam tarzı soğuk ortam-uygun giysi, kraniofasyal hiperhidroz yüz-saçlı deri-boyun sosyal utanç, tedavi botox enjeksiyonu multipl enjeksiyon noktaları, topikal antikolinerjik glikopirolat jel, ETS T2-T3 ganglion ciddi vakalar son çare kompanzatuar terleme yüksek risk ve pediatrik hiperhidroz adolesan başlangıç genetik, tedavi konservatif başlangıç topikal-iyontoforez, botox dikkatli büyüme-ağırlığa göre doz, cerrahi erteleme erişkin yaş tedavi tercih net mevcuttur.