Ortadoğu Solunum Sendromu (MERS) Virüsü Hakkında Ne Bilmeliyiz?
Ortadoğu Solunum Sendromu, MERS koronavirüsünün neden olduğu ciddi bir solunum yolu enfeksiyonudur. İlk kez iki bin on iki yılında Suudi Arabistan'da tanımlanan bu virüs, yüksek ölüm oranıyla dikkat çekmektedir. Enfeksiyonun kaynağı tek hörgüçlü develere dayandırılmakta olup insandan insana bulaş da mümkündür. Dünya Sağlık Örgütü tarafından yakından izlenen bu virüs, özellikle Arap Yarımadası ülkelerine seyahat edenler için bilgi sahibi olunması gereken bir sağlık tehdididir.
MERS Virüsünün Özellikleri
MERS-CoV, koronavirüs ailesinin beta koronavirüs cinsine ait bir RNA virüsüdür. İnsan hücrelerindeki dipeptidil peptidaz dört reseptörü üzerinden hücreye girerek enfeksiyona yol açar. Bu reseptör alt solunum yollarında yoğun bulunur ve bu durum hastalığın ağır pnömoni ile seyretme eğilimini açıklar.
Virüsün doğal rezervuarı yarasalar olarak düşünülmekte, tek hörgüçlü develer ise ara konak olarak rol oynamaktadır. Develerin büyük çoğunluğunda MERS-CoV antikorları saptanmıştır. Pastörize edilmemiş deve sütü ve işlenmemiş deve eti potansiyel bulaş yolları arasında değerlendirilmektedir.
Bulaşma Yolları
Enfekte develerle yakın temas birincil bulaş yoludur. Deve çiftliklerinde çalışan kişiler ve deve yarışı etkinliklerine katılanlar yüksek riskli gruplardır. İnsandan insana bulaş yakın temas gerektiren damlacık yoluyla gerçekleşir ve özellikle sağlık kuruluşlarında hastane kaynaklı salgınlar bildirilmiştir.
Hastane ortamında yetersiz enfeksiyon kontrol önlemleri süper yayıcı olaylara yol açabilir. Güney Kore'de iki bin on beş yılında yaşanan salgın tek bir hastane kaynaklı vakadan yayılmıştır. Toplum kaynaklı insandan insana bulaş daha sınırlıdır ve sürekli toplum yayılımı gözlenmemiştir. İnkübasyon süresi iki ile on dört gün arasında değişir.
Belirtiler ve Klinik Seyir
MERS enfeksiyonu asemptomatik formdan ağır pnömoni ve çoklu organ yetmezliğine kadar geniş bir klinik yelpazede seyredebilir. Tipik belirtiler ateş, öksürük, nefes darlığı ve kas ağrılarıdır. Gastrointestinal belirtiler olarak ishal ve bulantı da görülebilir. Şiddetli vakalarda hızla solunum yetmezliği gelişebilir ve mekanik ventilasyon gerekebilir.
Vaka ölüm oranı yaklaşık yüzde otuz beş civarında bildirilmiştir ancak asemptomatik ve hafif vakaların tespit edilememesi gerçek oranın daha düşük olabileceğini düşündürmektedir. İleri yaş, diyabet, kronik böbrek hastalığı, kronik akciğer hastalığı ve immünsüpresyon ağır seyir için risk faktörleridir. Sağlıklı genç bireylerde hastalık daha hafif seyredebilir.
Tanı Yöntemleri
MERS tanısında polimeraz zincir reaksiyonu testi altın standart yöntemdir. Alt solunum yolu örnekleri üst solunum yolu örneklerine göre daha yüksek duyarlılık gösterir. Trakeal aspirat veya bronkoalveolar lavaj tercih edilen örneklerdir. Serolojik testler retrospektif tanı ve epidemiyolojik çalışmalarda kullanılabilir.
Epidemiyolojik bağlantının varlığı tanı sürecinde kritik önem taşır. Son on dört gün içinde Ortadoğu bölgesine seyahat, deve teması veya bilinen bir MERS vakasıyla temas öyküsü şüpheyi artırır. Göğüs radyografisi ve bilgisayarlı tomografide bilateral yamasal infiltrasyonlar görülebilir.
Tedavi ve Korunma
MERS enfeksiyonuna özgü antiviral tedavi henüz onaylanmamıştır. Tedavi büyük ölçüde destekleyici bakıma dayanır. Oksijen desteği, mekanik ventilasyon ve hemodinamik destek ağır vakalarda gereklidir. Remdesivir, lopinavir-ritonavir ve interferon gibi ajanlar deneysel olarak kullanılmış ancak kesin etkinlikleri kanıtlanmamıştır.
Korunma önlemleri arasında deve temasından kaçınma, pastörize edilmemiş deve sütü ve iyi pişmemiş deve eti tüketiminden kaçınma yer alır. Sağlık kuruluşlarında sıkı enfeksiyon kontrol önlemleri ve kişisel koruyucu ekipman kullanımı hastane kaynaklı bulaşı önler. MERS aşı çalışmaları devam etmekte olup henüz onaylanmış bir aşı bulunmamaktadır.
Küresel Sağlık Perspektifi
MERS özellikle Hac ve Umre mevsimlerinde küresel yayılım riski taşımaktadır. Milyonlarca hacı adayının Suudi Arabistan'a geldiği bu dönemlerde artmış sürveyans ve önlem tedbirleri uygulanmaktadır. Seyahat eden kişilerin el hijyeni, solunum hijyeni ve hayvan temasından kaçınma konularında bilgilendirilmesi önemlidir.
Dünya Sağlık Örgütü MERS'i pandemi potansiyeli taşıyan öncelikli hastalıklar listesinde izlemektedir. Virüsün mutasyon kapasitesi ve insandan insana bulaşabilirliğinin artma olasılığı endişe kaynağıdır. Uluslararası iş birliği, erken uyarı sistemleri ve hızlı müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi bu tehdide karşı küresel hazırlığın temel bileşenleridir.